Ik kan soms geen pijl trekken op mezelf. Ik heb tegenstrijdige karaktereigenschappen en verlangens en als ik net heb besloten dat ik iets leuk vind en vaker wil doen, gooit mijn tegendraadsheid roet in het eten. Ik kan genieten van een week in een hutje op een berg zonder een woord met iemand te wisselen, en ik kan degene zijn die het meest beweeglijk staat te ratelen op een feestje. Is een van de twee niet mijn authentieke zelf? Ik denk het niet. De sociale context bepaalt voor een groot deel wat er van mij naar boven komt.
Moet je je "authentieke zelf" helemaal doorgrond hebben, voordat je levenskeuzes maakt? Is zoiets uberhaupt mogelijk of wenselijk?
Er is een leuk fragment van theatermaakster Adelheid Rosen waarin ze zegt: "Identiteit is als een toverbal". Ze krijgt van de interviewster de vraag: "wie ben je dan?" en ze antwoordt vol passie en overgave: "geen idee, ik wil het ook helemaal niet weten. Ik vind het heerlijk om het niet te weten! Het is als zo'n toverbal, je doet het in je mond en je haalt het er weer uit, nooit wetend welke kleur het gaat zijn. Dat heb ik met identiteit ook, ik vind het heerlijk dat het buitelt!" Zie hier het fragment: https://www.youtube.com/shorts/K-XcZzNVmh4
Toch lijkt de trend te zijn dat wanneer we ons authentieke zelf te pakken krijgen, er dan eindelijk een verlossing zal zijn van alle levensdilemma's waar we voor staan. Alsof we op een dag een kompas van de grond kunnen oprapen die we al een tijdje kwijt waren, en die vanaf dat moment ons altijd moeiteloos de weg zal wijzen. Zodra ik mezelf probeer te vatten in een vaste kern, merk ik dat ik minder geniet van waar ik ben. Ik begin met schilderen en denk: "oh dit is eigenlijk wel heel leuk, past dit niet bij me, kan ik dit niet vaker doen of er zelfs mijn werk van maken?") en dan is die zalige ervaring (die Hartmut Rosa misschien resonantie zou noemen) weer weg. Alsof ik de les gelezen krijg dat niets vaststaat, niets te grijpen is.
Op slechte dagen vind ik dat ik uit die ambivalentie moet komen, dat ik for gods sake eindelijk eens een knoop moet doorhakken, moet kiezen, en dan wel het meest authentieke. Er blijft in mij dat heimelijke verlangen om een kern in mezelf te vinden. Maar er zijn steeds meer momenten dat ik kan zien dat alles wat ik grijp is, alsof ik grijp in stromend water. Dan zie ik dat er niks is wat vast staat en grijpbaar is, en dat het precies mijn veelzijdigheid, veranderlijkheid en kleurrijkheid is die dan als kern naar boven komt drijven.
Inspirerend hierin vond ik ook een interview met Thomas van Luyn, een succesvol cabaratier, presentator programmamaker en schrijver. De interviewer zegt: "in zie zin is het nog best verrassend dat je voor deze richting gekozen hebt". En Thomas antwoordt: "maar ik heb er nooit voor gekozen". Interviewer: "dus het is je overkomen wou je zeggen?" En Thomas bevestigt. Interviewer: "Maar niet helemaal he? Dat kan niet". Thomas: "Ja, helemaal. Als ik een talent heb dan is het: Ja zeggen. En het talent om achter mensen aan te lopen als ik dacht: die lijkt te weten wat ie doet. En zo kom je ook op plekken!"
Velen van ons zijn tegenwoordig bezig met onszelf vinden, ons authentieke ik, onze missie of onze purpose. Ik denk dat dat een goede ontwikkeling is wanneer we los moeten komen van een oud stramien. Maar is er niet ook een doorgeslagen variant? De variant waarin identiteit een soort vastomlijnd ding met een eindstation moet zijn, waar vanuit we vervolgens de rest van ons leven kunnen putten door al onze keuzes hieraan te koppelen. Een soort veel te zwaar anker dat stabiliteit geeft maar ons in de weg staat als hij vastroest. Ergens voelt de persoon in crisis dat die wat heel anders wil, maar het past totaal niet bij het vastgetimmerde identiteitsbeeld waar die zich zelf zo aan vasthoudt. Wat als we helemaal niet zoiets vaststaands zijn, wat als die identiteit een veel te krap jasje is waar je in moet blijven zitten? Wat als je authentieke zelf naar boven drijft, precies wanneer je stopt met zoeken?
Dat is natuurlijk al een eeuwenoude wijsheid - phanta Rei. Alles stroomt.
Reactie plaatsen
Reacties